Klik op de afbeelding om een slideshow te bekijken.

Ruim baan voor
de Canadezen
Twee panden aan de Nieuwstad stonden oprukkende tanks in de weg. Op bevel van de Canadezen werden ze razendsnel gesloopt.
door Sander Grootendorst
Het bombardement op Zutphen in oktober 1944 verwoestte een flink deel van de oude stad. Maar niet alle schade, die lang na de bevrijding in mei 1945 op veel plekken nog zichtbaar bleef, was veroorzaakt door die onbedoelde geallieerdenaanval. Zo verdwenen twee panden aan de Nieuwstad, de nummers 13 en 15, doordat ze, vermoedelijk kort vóór de bevrijding, werden afgebroken – ook door geallieerden, Canadezen in dit geval. Ze hadden daar een hele goede reden voor.
Han Dullaert (van 1942) was toen een kleine jongen, hij heeft het zelf niet bewust meegemaakt, maar hij kent wel het hele verhaal – geen wonder: op de familie Dullaert en op de onderneming van die naam (de ijzerhandel, een van Zutphens belangrijkste en grootste bedrijven bedrijven van de 20e eeuw) heeft het een onuitwisbare indruk gemaakt. Op een foto van vóór de oorlog wijst Dullaert het statige pand aan waarin het bedrijf huishoudelijke artikelen verkocht; in een lager pand ernaast gingen ijzerwaren van de hand. Beide werden door de Canadezen van de ene op de andere dag gevorderd. Dullaert pakt er een oude kaart bij om uit te leggen hoe het zat: „Kijk, de tanks van de Canadezen konden deze bocht niet maken. Ze moesten van de Nieuwstad de Van Tilstraat in en het was daar net te nauw. Dan hadden ze een paar keer moeten steken. Ik denk dat ze daar geen tijd mee wilden verliezen. Ze waren bang doelwit te zijn van Duitse snipers.” (De Van Tilstraat liep parallel aan de Nieuwstad tussen Gasthuisstraat en Overwelving, maar keerde ten tijde van de wederopbouw niet in het Zutphense stratenpatroon terug).
Dullaert bladert verder in het dikke plakboek (samengesteld door zijn inmiddels overleden echtgenote) dat de geschiedenis van het bedrijf tussen 1905 en 1950 documenteert – naar een pagina met een foto waarvan het bijschrift luidt: „In de oorlog gespaard. Alsnog afgebroken. Een bittere pil.” Een paar Canadese militairen staan op het al half gesloopte pand. De letters L.L.Dullaert & Co zijn nog leesbaar.
„Je leest hier dat de afbraak in mei 1945 plaatsvond. Dat kan niet kloppen. Het moet eerder zijn geweest. Ik denk dat dit ‘bevel tot ontruiming’ achteraf is opgesteld, om de actie te legaliseren. Want het moest natuurlijk allemaal heel snel. Kaalgeschoren NSB-vrouwen en mensen die met de Duitsers hadden gecollaboreerd werden ingezet om de laatste voorraden eruit te halen. Toen de panden leeg waren, hebben de Canadezen kabels dwars door de ramen gespannen en daarmee de muren weggetrokken. Het zaakje zakte zo in elkaar.”

Dullaert was koning van de Nieuwstad
ZUTPHEN Er bevindt zich nog altijd een winkel van Dullaert aan de Nieuwstad. Maar de tijden zijn voorbij dat de ijzerwarenzaak in Zutphen hier een flink aantal panden bezat en bijna 110 mensen in dienst had. De economische crisis in de jaren tachtig van de vorige eeuw eiste zijn tol. Leo Dullaert, de opa van Han Dullaert, was in 1905 aan de Spittaalstraat een ijzerzaak begonnen; in 1914 nam hij de ijzerzaak van<EN>Brinkman en Niemeyer aan de Nieuwstad over. (Leo had zelf vóór de fusie van die twee bij Brinkman gewerkt). In 1912 kwam zijn broer in de zaak. „Dat ging jarenlang goed, totdat ze in 1937 kennelijk ruzie kregen.” De firma Dullaert werd gesplitst: de ene tak bleef aan de Spittaalstraat en hield de vestigingen in Brummen en Doesburg, de andere kreeg die aan de Nieuwstad, in Lochem en Deventer. „Kun je nagaan hoe de onderneming was gegroeid”, zegt Han Dullaert.
Toen het bedrijf op bevel van de Canadezen de twee winkels aan de Nieuwstad halsoverkop moest ontruimen, stond daar wel wat tegenover.
„Ze hebben ons aan de Van Tilstraat in de voormalige openbare school neergezet. Naast ons afgebroken pand.” De firma kocht het gebouw in 1952 aan – daarmee was ook dát geformaliseerd. De jonge Han heeft van dichtbij meegemaakt hoe de laatste restanten van het Oude en Nieuwe Gasthuis werden afgebroken, waarvan Dullaert er aardig wat in gebruik had. „En aan de Overwelving, waar nu C&A staat, had je die hele hoge schoorsteen. De stoomleidingen voor het Oude en Nieuwe Gasthuis liepen bij ons door het magazijn.” Nieuwstad 13 en 15 bleef na de oorlog „nog heel lang een lege plek”. Later vestigde zich hier een slagerij („Ik meen dat die Van de Velde heette”), en vervolgens zat er ‘jarenlang’ de kapperszaak van Rijsemus. Op het kaartmateriaal dat Dullaert ter beschikking heeft, is naast de panden 13 en 15 nog een pand zichtbaar. „Ik heb begrepen dat de Canadezen dat eerst ook wilden slopen. Maar met veel pijn en moeite is dat voorkomen. Het was de winkel van banketbakker Voeten, vroeger een bekende naam in Zutphen.”
Met de ‘removal’ (verwijdering) van twee panden namen de Canadezen genoegen. De tanks konden vanaf de Deventerweg ongehinderd de Nieuwstad door. Van de nummers 13 en 15 bleef niets over, behalve wat foto’s in een album. En herinneringen van zoon Han aan zijn vader. „Hij sliep wel eens in de winkel. Bij de ontploffing van de munitietrein vloog er een enorme bout dwars door het bed dat hij in het magazijn had staan.”
De voormalige school, aan de Van Tilstraat, waar Dullaert het bedrijf voortzette. Een deel van dit pand bevindt zich nu in het smalle steegje tussen Gasthuisstraat en Overwelving.
Op marktdagen werden artikelen van
ijzerwarenhandel Dullaert op de stoep vóór de etalage aan de Nieuwstad uitgestald. Dullaert had meerdere panden in Zutphen en in omliggende plaatsen.