Klik op de afbeelding om een slideshow te bekijken.

Zutphen rouwt massaal om zijn slachtoffers
 
door Niek Megens
Terwijl de brandende puinhopen de skyline van Zutphen nog domineren en reddingsploegen zoeken naar overlevenden, beginnen de voorbereidingen al op de kerkdienst waarin de Zutphense gemeenschap de slachtoffers van het bombardement van 14 oktober 1944 wil herdenken. De Duitsers geven toestemming voor de dienst, die eigenlijk breekt met de strenge regels rond het samenscholingsverbod in oorlogstijd.
Nog nooit is de stad in één klap zoveel onschuldige burgers kwijtgeraakt. Het verdriet is immens, en veel Zutphenaren weten het geen plek te geven. „We hoorden wel eens van bombardementen in andere steden”, zegt Truus Weeland-Ter Haar, „maar dat zoiets ook bij ons kon gebeuren, nee, dat hadden we nooit verwacht.” Weeland is in die dagen twintig lentes jong en werkt op het administratiekantoor van de NS in het oude station. Ze weet zichzelf tijdens de bommenregen in veiligheid te brengen. Toch komen de nare gevolgen van het bombardement ook voor haar dichtbij. De moeder van een directe NS-collega behoort tot de slachtoffers. „Ze hebben haar, mevrouw Vogel, gevonden op het dak van haar woning aan de Berkelkade. We zijn toen met een groepje collega’s naar de dienst in de Walburgiskerk geweest.” Van de dienst zelf herinnert Weeland zich niet veel meer. „Het was indrukwekkend en triest. De kerk was bomvol.” De dienst vindt plaats op dinsdag 17 oktober, drie dagen na het inferno. Dominee Beversluis is voorganger. Na het orgelspel klinkt het gezang (Psalm 42, vers 3 en 5): ‘Voed het oud vertrouwen weder, zoek in ’s Hoogsten lof uw lust, want Gods goedheid zal uw druk, eens verwiss’len in geluk’.
Voorin de kerk bieden de kisten met de slachtoffers een treurige aanblik. Op één van de kisten, die van de 22-jarige Hendrika Kiezebrink, ligt een verdroogd bruidsboeket. Ruim een maand voor het bombardement was zij getrouwd met Gerrit Doornberg. Het boeket werd gevonden in hun woning aan de Barlheze.
Na de dienst gaat de stoet richting de Algemene Begraafplaats aan de Warnsveldseweg. Daar is een eregraf gegraven dat plaats biedt aan dertien kisten. Van tien slachtoffers zijn de namen bekend. De overige drie, een man, een jongen en een meisje zijn altijd onbekend gebleven. In de stoet bevinden zich veel hulpverleners, mensen die de gevolgen van het drama van dichtbij hebben meegemaakt. In stemmig zwart gekleed of in uniform groepeert de massa zich rond het graf. NSB-burgemeester Tesebeld van Zutphen, de opvolger van de in concentratiekamp Sachsenhausen omgekomen burgemeester Dijckmeester, spreekt de aanwezigen toe. Wat hij dan niet weet is dat zijn latere, naoorlogse opvolger C.C. de Jonge één van de toehoorders is. Deze De Jonge onthult op 4 mei 1946, tijdens de allereerste Dodenherdenking, het monument op de Algemene Begraafplaats, daar waar de dertien slachtoffers begraven zijn. Volgens De Jonge heeft het de mens ontbroken aan een aloud gebod; naastenliefde. „Die diepste oorzaak van wat er geschiedde in de afgelopen oorlogsjaren, ligt in de mens zelf. In zijn vergeten van het gebod der naastenliefde. Ik hoop dat dit ereteken de mensen steeds zal herinneren aan dat gebod, wat ons de oneer, die over ons kwam, kan verhinderen.”
 
Bombardement eist honderd levens
Naast de vele gewonden, waren er 92 doden te betreuren. Het totale aantal overledenen als gevolg van het bombardement loopt op tot boven de honderd, want een aantal mensen wordt vermist en later niet meer teruggevonden.
Vlak na het bombardement zijn de slachtoffers geborgen en overgebracht naar de Walburgiskerk. Dertien slachtoffers zijn in een eregraf begraven. De meeste andere slachtoffers zijn in de dagen, weken en maanden na 14 oktober 1944 begraven, op zowel de Algemene als de Rooms Katholieke begraafplaats in Zutphen.
In de noordwestelijke binnenstad (voormalige stationsomgeving) raken 105 huizen totaal vernield, 52 woningen zijn zwaar beschadigd, 69 wat minder zwaar beschadigd en 717 huizen komen er met een lichte beschadiging vanaf.
Daarnaast zijn 22 woon- en winkelhuizen, vijf pakhuizen, een werkplaats, twee loodsen, een kantoor en drie nevengebouwen door brand verwoest.
Bron: Jan Kreijenbroek.