Klik op de afbeelding om een slideshow te bekijken.

Hondje trekt aandacht van reddingsploegen
 
Reddingsploegen krijgen na het bombardement hulp van een heldhaftig hondje, dat iemand ontdekt die uren onder het puin ligt.
 
door Niek Megens
Als zaterdagmiddag 14 oktober 1944, even na vieren, Zutphen in rep en roer is na het bombardement zijn de hulpdiensten in hoogste staat van paraatheid. Terwijl politie en ordediensten het getroffen gebied afzetten, proberen hulpverleners de binnenstadspost van de Geneeskundige Dienst in de toenmalige Van Tilstraat (naast Nieuwstad) te bereiken. Deze post zou gezien de ligging ten opzichte van het rampgebied als eerste hulp moeten verlenen. Door het bombardement zijn echter de plafonds naar beneden gekomen, kasten zijn omgevallen; in deze post valt eigenlijk niet te werken. Later zal blijken dat commandant en zijn plaatsvervanger tot de slachtoffers behoren. Daarom richt men inderhaast een noodpost in bij het pand van de firma Voerknecht in de Turfstraat. Niettemin komt een eerste stroom gewonden richting de Van Tilstraat.
Ondanks de ravage proberen hulpverleners zo goed mogelijk te helpen. De grote stroom van gewonden gaat daarna naar de Turfstraat. Mensen met lichte verwondingen worden direct verbonden. De zwaardere gevallen gaan per brancard naar de Zutphense ziekenhuizen. Hiervoor gebruikt het Rode Kruis de fietsbrancard, maar door de Duitsers is ook een paard met wagen gevorderd. Het Rode Kruis werkt op deze dag overigens vanuit een post in een schuilkelder aan de Nieuwstad. Ook hier kunnen lichtgewonden terecht.
Tussen de puinhopen zoeken hulpverleners van de Geneeskundige Dienst en het Rode Kruis verwoed naar slachtoffers. Daarbij krijgen ze steun van de Technische Noodhulp. Met gevaar voor eigen leven zien deze hulpverleners kans om slachtoffers te bevrijden uit de ingestorte huizen. De diensten krijgen op zondag, dag twee van de zoektocht naar overlevenden, echter hulp uit onverwachte hoek. Een hondje trekt de aandacht door telkens in de puinhopen te kruipen en er kort daarna weer uit te kruipen. Op één van die plekken roept een hulpverlener: „Is daar nog iemand?”
Dan klinkt er: „Joa.” Het geluid komt ergens anders vandaan en verplaatst zich, naar later blijkt, via een kelder. Na lang zoeken vinden de hulpverleners een man die is ingesloten door balken en stenen. Om één van zijn benen zit een gasbuis gedraaid. De man is verkrampt, sterft van de dorst en heeft het koud. Mensen van de Geneeskundige Dienst brengen hem naar het ziekenhuis. In de gang van het gebouw slaat hij zijn ogen op en roept „Vief veur twee”. Hij heeft dan bijna 22 uur onder het puin gelegen.
Niet alle slachtoffers komen levend onder de puinhopen vandaan. De hulpdiensten hebben de handen vol aan het vervoeren van dode lichamen die niet zelden verminkt zijn. De doden brengt men over naar de Walburgiskerk, waar ze worden opgebaard. Hier vindt ook de identificatie plaats door onder meer familieleden.
Inderhaast moeten er kisten komen voor de 92 doden. Deze zijn uiteraard niet meteen beschikbaar. Timmerlieden van de dienst Openbare Werken van de gemeente Zutphen krijgen de opdracht om een voorraad aan te leggen. Het benodigde hout haalt de dienst in allerijl weg op meerdere plaatsen in de stad. De zusters van het Walburgisziekenhuis helpen bij het kisten van de slachtoffers.
De kisten blijven in de kerk tot woensdag 18 oktober. Op die dag vindt een indrukwekkende kerkdienst plaats, waarna de overledenen op de Algemene Begraafplaats worden begraven.

Dit is een bewerking van een tekst van Jan Kreijenbroek.
‘De beelden blijven je altijd bij’
door Niek Megens
ZUTPHEN Henk Cornelisse (84) is negentien jaar en vrijwilliger bij het Zutphense Rode Kruis als op 14 oktober 1944 met gierend lawaai geallieerde bommen op de Zutphense binnenstad vallen. Bij het horen van het luchtalarm schiet Cornelisse thuis aan de Slindewaterstraat in zijn Rode Kruis-overall en zet zijn witte helm op. „Eerst ging ik naar ons hoofdkwartier bij de toenmalige kazerne aan het Spanjaardsveld. Daar kregen we instructies.” Cornelisse is vrijwilliger bij de zogenaamde transportcolonne van het Rode Kruis. Dit onderdeel zorgt voor vervoer van slachtoffers. Hierbij maakt de transportcolonne gebruik van een fietsbrancard, een driewieler waarop een brancard geschoven kon worden die met canvas was bedekt. „Want benzine was er in die dagen niet meer. Er was geen ambulance voor ons beschikbaar.” Met die fietsbrancard hebben Cornelisse en zijn maten in de oorlog al enige ervaring opgedaan. „We moesten eens een hoogzwangere vrouw ophalen bij de Warkense molen voor een bevalling in het Zutphense ziekenhuis. Eentje moest de fietsbrancard duwen, twee anderen trokken hem voort met touwen. Gelukkig kwamen we toch nog op tijd aan.”
Als de vrijwilligers op 14 oktober 1944 op de rampplek komen, wacht hen een helse klus. „Er zaten overal mensen vast in het puin. Je wist niet waar te beginnen. het was een ware verschrikking.” De vrijwilligers gaan eerst op zoek naar nog in leven zijnde slachtoffers. Zo wordt bijvoorbeeld sigarenhandelaar Van Bemmel uit de Barlheze gered. „Hij zat verscholen onder een afvoerbuis. Dat is zijn redding geweest.” Veel mensen komen niet levend onder het puin vandaan. Hun lichamen gaan per brancard naar de Walburgiskerk. „Vreselijk. Vooral de aanblik van vrouwen en kinderen zal me altijd bijblijven.” Cornelisse is ook nu nog, ruim zestig jaar na dato, zichtbaar geroerd als hij de herinneringen aan die zwarte dag ophaalt. De hulpverleners gaan door tot in de late avond en hervatten hun werkzaamheden de volgende ochtend vroeg. Nog dagenlang haalt het Rode Kruis in samenwerking met de Technische Noodhulp en de brandweer slachtoffers onder het puin vandaan. „Die smerige oorlog had één voordeel”, weet Cornelisse, „rijk en arm, hoog en laag stonden schouder aan schouder om te helpen.”