Klik op de afbeelding om een slideshow te bekijken.

Koffiebranderij Roemar kende roerige jaren
 
door Niek Megens
Wie vandaag de dag Zutphen en koffie combineert, komt al gauw uit bij de Pelikaan, nog altijd één van de grootste toeristische trekpleisters van de stad. Toch kende Zutphen lange tijd meerdere koffie- en theebranderijen. Roemar was daar één van. Dit bedrijf vestigde zich eind negentiende eeuw aan het destijds voorname Zutphense Stationsplein. De kantoren zaten aan de voorkant, achter zaten de productiehal en de opslagruimten. Deze waren via de toenmalige Tuinstraat bereikbaar. Op deze plek staan nu de jaren vijftigflats, die uitkijken op het huidige Stationsplein.
In tegenstelling tot de Pelikaan, waar je de gebrande koffie in de directe omgeving goed kunt ruiken, rook je bij Roemar hoegenaamd niets. Het bedrijf had een hoge schoorsteen laten bouwen, die de fabrieksgeuren de lucht in stuurde. Wanneer Roemar – een samentrekking van de namen van de eerste eigenaren Roekel en Martens – precies is begonnen, valt niet te achterhalen. De grondleggers hebben het bedrijf, een naamloze vennootschap, op zeker moment overgedaan aan de heer Jordaan. Die kon er wel een partner bij gebruiken. Dat werd Evert Jan Harmsen, die een tabaksfabriek runde. Harmsen had eerder al een zaak in de Spittaalstraat. Daar handelde hij in agrarische ruilwaar. Toen de boeren steeds meer samenwerking zochten via coöperaties, moest hij zich op andere zaken gaan richten. Het werd tabak, een product waar vooral tijdens de Eerste Wereldoorlog veel vraag naar was. De Engelsen hadden immers een importverbod uitgevaardigd. Tabaksproducenten hadden meestal de beschikking over een voorraad voor minimaal een jaar, zo ook Harmsen. In de jaren twintig veranderde de marktpositie onder invloed van de wereldwijde economische crisis. Harmsen moest iets bedenken om te overleven. Met directeur Jordaan van Roemar kon hij zaken doen. Harmsen bracht zijn bedrijf in en werd mede-aandeelhouder. De tabak ging over de toonbank onder de naam Toelast.
Tot aan de oorlog werd er goed geboerd. Roemar zette veel producten af in de grensstreek, van Twente tot Zuid-Limburg. In de Achterhoek had Roemar een goede naam, niet in de laatste plaats dankzij de jaarlijkse tocht die de directie per koets ondernam langs alle klanten.
De oorlog gooide roet in het eten. De afzetmarkt werd alsmaar kleiner. Op zeker moment was geen koffie, thee en tabak meer verkrijgbaar. Roemar schakelde over op groothandel in imitatieproducten. De Zutphense ambachtsschool kon daardoor gebruik maken van de vrijgekomen ruimte in de productiehal aan de Tuinstraat. „Ik herinner me dat we vanuit school naar Roemar werden gestuurd om daar in de hal lesmateriaal te halen”, weet A. Stein uit Warnsveld nog.
Het pand van Roemar stond midden in de rampgebied dat werd getroffen door de bommen van 14 oktober 1944. Roemar wist de dans te ontspringen. Na de oorlog pakte het bedrijf de draad weer op. Warnsvelder Gerrit Kruissink kwam in 1946 als achttienjarige bij Roemar op kantoor werken. „Ik herinner me het pand nog goed, met van die grote bomen voor de deur en een bushalte van de L.A.D.O. (Lochemse Auto Dienst Onderneming, redactie).”
Toen Kruissink aantrad had Frits Koster uit Deventer de zaak net overgenomen. Koster runde in Deventer EFKO Koffie en Thee en kon na de overname meer koffie inkopen. In die naoorlogse jaren gold namelijk een streng quotum voor de inkoop van koffie. Voor bedrijven als Roemar werd het moeilijker om zich te handhaven in de markt. „Grote merken als Douwe Egberts en Van Nelle zochten de consumenten op met hun reclamecampagnes.”
Gevolg was dat klanten in winkels specifiek naar deze merken gingen vragen. „Ze drukten de kleintjes weg”, zegt Kruissink, die zelf tot 1952 bij Roemar werkte. „Koffie was in die tijd ook moeilijk verhandelbaar omdat het via distributiebonnen ging. Als ik dan bij klanten kwam die geen bonnen meer hadden, kon ik ze niets verkopen.”
In de jaren die daarop volgden, verhuisde Roemar vanuit Zutphen naar de EFKO-koffiebranderij in Deventer. Het pand aan het oude Stationsplein verdween onder de slopershamer en maakte plaats voor nieuwe flats. Bij EFKO is nog tot in de jaren zeventig koffie gebrand en verkocht onder de naam Roemar. Omdat de familie Koster geen opvolgers had, is de branderij ter ziele gegaan.
 
Tweede leven voor Roemar in Deventer
Sinds twee jaar is de naam Roemar terug.
In de Deventer Walstraat heeft Rob Kroes zijn koffiebranderij naar het van oorsprong Zutphense Roemar vernoemd. „Ik heb in de jaren zeventig bij EFKO van Frits Koster gewerkt. Daar heb ik geleerd hoe de koffie wordt gebrand”, vertelt Kroes, die de Roemar-melange in zijn assortiment heeft. De Roemar-koffie kernmerkte zich volgens Kroes midden vorige eeuw al door het veelvuldig gebruik van arabica’s (koffiebonen) in plaats van rubusta’s.
Van het oude Roemar is volgens Kroes weinig bewaard gebleven. In zijn winkel staan nog enkele blikken en een originele kist.